Sudan’da Siyasi Çözüm Olasılığı ve Zorluklar
Sudan’daki siyasi çözüm arayışları ve mevcut çatışmalar üzerine derinlemesine bir analiz.
Sudan’da Siyasi Çözüm Olasılığı ve Zorluklar
Sudan’daki mevcut durumu değerlendiren Adnan Boynukara, taraflar arasındaki uzlaşma ve siyasi çözümün mümkün olup olmadığını ele alıyor. Devletler uzun süreli iç çatışmalarla karşı karşıya kaldıklarında, genellikle ilk olarak güvenlik ve askeri çözümler arayışına yönelirler. Ancak modern siyasi tarih, silahlı mücadelenin kalıcı bir çözüm üretme konusunda çoğu zaman yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Askeri yöntemler çatışmayı bastırabilir, dengeleyebilir veya dondurabilir; fakat toplumsal barışı kalıcı hale getirmek için siyasi zeminin dönüştürülmesi gerekmektedir. Bu noktada devlet aklı, kısa vadeli askeri reflekslerden ziyade, uzun vadeli kurumsal sürdürülebilirliği önceleyen rasyonel bir değerlendirme kapasitesini ifade etmektedir.
Birçok devlet, belirli bir aşamadan sonra şu soruyu sormak zorunda kalır: “Silahlı mücadelenin dışında bir çözüm yolu var mı?” Siyasi çözüm arayışı, bu sorunun cevabını bulma çabasıdır. Ancak bu arayış, çoğu zaman milliyetçi refleksler ve iktidarı kaybetme korkusu nedeniyle yanlış bir zayıflık emaresi olarak algılanmaktadır. Oysa tarihsel örnekler, siyasi çözümün genellikle devlet kapasitesinin çöktüğü anlarda değil, çatışmanın ürettiği risklerin rasyonel biçimde yeniden değerlendirildiği eşiklerde gündeme geldiğini göstermektedir.
Uzun süreli iç çatışmalar, devletleri yalnızca askeri kapasite üzerinden değil, daha yönetilebilir bir çözüm dengesi üzerinden düşünmeye zorlar. Çünkü çatışmanın sürdürülmesi, belirli bir aşamadan sonra artan insan kaybı, ülkenin yönetilemez hale gelmesi, kurumsal yıpranma, uluslararası meşruiyet erozyonu ve ekonomik sorunlar gibi beş temel sorun üretir. Devlet, askeri olarak ayakta kalabilse de, çatışmanın toplumsal maliyeti, elde edilecek kazanımdan daha yüksek hale geldiğinde stratejik bir yeniden değerlendirme kaçınılmaz hale gelir. Siyasi çözüm arayışı, çoğu zaman bu rasyonel hesaplamanın bir sonucu olarak ortaya çıkar.
Birleşik Krallık ile IRA arasındaki uzun çatışma, yalnızca güvenlik politikalarıyla sona ermedi. 1998 Hayırlı Cuma Anlaşması, askeri tükenişin değil, siyasi rasyonalitenin bir ürünüdür. Londra yönetimi, devlet kapasitesini kaybettiği için değil, düşük yoğunluklu ama sürekli şiddetin ekonomik, toplumsal ve uluslararası maliyetlerini azaltma gerekliliği nedeniyle müzakereye yöneldi. Benzer bir durum, Güney Afrika’da apartheid rejiminin uluslararası yaptırımlar ve iç istikrarsızlık nedeniyle dönüşmesiyle de gözlemlenmiştir. Kolombiya’daki FARC müzakereleri de, askeri üstünlük sağlandığı bir dönemde çatışmanın yükünü azaltmak amacıyla müzakereye yönelme mantığına dayanıyordu.
Sudan’daki mevcut durum, yukarıda bahsedilen tarihsel örneklerden önemli bir noktada ayrışıyor. Çatışma, askeri bir denge üretmiş olsa da, bu denge henüz siyasi bir çerçeveye dönüşmemiştir. Sudan’daki iç savaş, esasen iki askeri güç arasındaki iktidar mücadelesi olarak görülse de, çatışan iki ana aktör etrafında kümelenmiş birçok farklı grubun varlığı, mevcut çatışmanın daha karmaşık toplumsal ve siyasal sorunlardan kaynaklandığını gösteriyor. Taraflar askeri olarak birbirini tamamen tasfiye edemiyor. Ortaya çıkan tablo, bir tür askeri denge yaratmış olsa da, bu denge siyasi bir zemine taşınabilmiş değil. Buradaki temel sorun, aktörlerin siyasi çözüm anlayışından yoksun olması ve irade eksikliğidir.
Sudan’daki krizin temel sebeplerinden biri, tarafların siyasi çözüm iradesini somutlaştırmamış olmalarıdır. Diğer bir sebep ise, çözüm arayışına giren ülkelerin farklı ajandalara ve önceliklere sahip olmalarıdır. Cidde görüşmeleri ve Sudan Quad’ı yürüten ülkelerin pozisyonlarına bakıldığında, ABD, Suudi Arabistan, Mısır ve BAE’nin güvenlik öncelikleri ve bölgesel rekabet dinamiklerinin, kapsayıcı bir siyasi çözüm perspektifinin oluşmasını zorlaştırdığı anlaşılmaktadır.
Sudan’daki mevcut durum, askeri denge ile siyasi boşluk arasında bir eşikte durmaktadır. Çatışmanın askeri yöntemle tamamen çözülmesi ihtimali zayıf görünürken, siyasi çözüm iradesinin de henüz ortaya çıkmadığı bir tablo söz konusudur. Tarihsel örnekler, güçlü devletlerin bile belirli bir aşamada siyasi çözüm yolunu denediğini göstermektedir. Bu tercih, zayıflık değil, çatışmanın ürettiği bedeli ve riskleri yeniden değerlendirme sürecidir. Türkiye, taraflarla iletişim kurma kapasitesine sahip nadir aktörlerden biri olarak, Sudan’daki siyasi çözüm sürecine katkı sunma potansiyeline sahiptir. Sudan halkı için bu fırsatı değerlendirmesi gerekmektedir.
Sudan için en önemli soru, siyasi çözüm iradesinin içeriden mi üretileceği yoksa dışarıdan mı dayatılacağıdır. İçeriden üretilecek bir irade, egemenlik ve kurumsal süreklilik sağlar. Dışarıdan dayatılan bir çözüm ise kısa vadeli istikrar sağlasa da uzun vadede bağımlılık ve kırılganlık riskini artırır. Sudan’ın istikrarı, askeri üstünlükten ziyade, siyasi aklın kurumsallaşıp kurumsallaşamayacağına bağlıdır. Ülkenin önündeki mesele, askeri dengeden ziyade, siyasi boşluğu dolduracak kurumsal iradeyi üretmektir.
