İran’ın Dondurulmuş Varlıkları Dünya Genelinde 100 Milyar Doları Buluyor

İran’ın ABD ile yürüttüğü müzakerelerde, 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın serbest bırakılması hedefleniyor. Ancak, İran’ın dünya genelinde bloke edilen toplam varlıklarının yaklaşık 100 milyar dolara ulaştığı tahmin ediliyor.

İran ve ABD arasındaki mutabakat zaptı, 24 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın çözülmesi üzerine yoğunlaşıyor. Anlaşma çerçevesinde, bu miktarın yarısı olan 12 milyar doların 60 gün içinde serbest bırakılması planlanıyor. Ancak bu rakam, İran’ın küresel ölçekteki bloke edilmiş kaynaklarının yalnızca küçük bir kısmını temsil ediyor.

Farklı ülkelerde ve çeşitli hukuki durumlarda dondurulmuş olan İran varlıklarının toplam büyüklüğünün yaklaşık 100 milyar dolar seviyesinde olduğu öngörülüyor. Bu tutarın büyük bir kısmı, daha önce satın alınan petrol ve enerji ürünleri için oluşan alacaklardan, geri kalanı ise uluslararası yaptırımlar ve hukuki süreçler nedeniyle erişilemeyen rezervlerden oluşuyor.

İran’ın en büyük dondurulmuş alacakları, petrol ticaretine dayanan ve yaptırımlar nedeniyle bloke edilen ödemelerden kaynaklanıyor. Bu alacaklar arasında Çin’den yaklaşık 20 milyar dolar, Güney Kore’den 6 milyar dolar, Japonya’dan 1,5 milyar dolar, Hindistan’dan 7 milyar dolar ve Irak’tan 6 milyar dolar bulunuyor. Irak’taki bu tutar, ABD Hazine Bakanlığı’nın kontrolündeki TBI Bank’ta tutuluyor ve Washington’un baskıları nedeniyle Bağdat, İran’a olan elektrik ve gaz borçlarını ödeyememiş durumda.

Son dönemde artan yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler, İran’a ait varlıkların başka ülkelerde de bloke edilmesine neden oldu. Katar, Güney Kore’deki İran alacaklarından devredilen 6 milyar doları almasına rağmen, ABD baskısı nedeniyle bu fonları dondurmuş durumda. Birleşik Arap Emirlikleri’nde ise Dubai bankalarında, petrol satış gelirlerinden elde edilen yaklaşık 10 milyar dolarlık İran varlığı bloke edilmiştir. İran, bu fonların iadesi için resmi bir talepte bulunmamıştır.

Bazı İran varlıkları sadece dondurulmakla kalmamış, yargı kararlarıyla el konulmuştur. ABD’de, en az 2 milyar dolarlık bir miktar, 2016 yılında İran Merkez Bankası’na ait varlıkların, 1983’te Beyrut’taki bombalı saldırıların Amerikalı mağdurlarına tazminat ödenmesi için kullanılmasına karar verilmesiyle bloke edilmiştir. Bu fonlar Citibank’ta tutulmaktadır ve Tahran, kararı Lahey’de hukuki olarak tartışmaya devam etmektedir. Lüksemburg’da ise yaklaşık 1,6 milyar dolarlık İran Merkez Bankası’na ait tahvil varlıkları, 11 Eylül saldırılarıyla bağlantılı davacılar tarafından dondurulmuştur. İran, davayı kazanmasına rağmen bu varlıklar hâlâ bloke durumdadır.

Uluslararası Para Fonu (IMF) nezdinde de İran’a ait yaklaşık 7 milyar dolarlık kota ve rezerv hakları bulunmaktadır. Ancak ABD’nin bankacılık kısıtlamaları nedeniyle Tahran, bu kaynaklara doğrudan erişim sağlayamamaktadır.

İran ile Çin arasında, takas ve barter gibi özel bir ödeme sistemi uygulanmaktadır. Bu nedenle, Tahran, mutabakat zaptı çerçevesinde Pekin’den klasik anlamda nakit borç ödemesi talep etmemekte; iki ülke, uzun vadeli enerji ve yatırım anlaşmaları üzerinden dengeleme yapmaktadır.

Şu aşamada İran, öncelikli olarak Katar, Hindistan, Irak ve Japonya’daki enerji gelirlerinden doğan alacaklarının serbest bırakılmasını talep etmekte, ayrıca Lüksemburg ve ABD’de hukuka aykırı şekilde tutulduğunu savunduğu varlıklara erişim talebinde bulunmaktadır.