İran’a Ait Dondurulmuş Varlıkların Miktarı 123,7-167 Milyar Dolar Arasında

1979 yılından bu yana dünya genelinde İran’a ait dondurulmuş veya el konulmuş varlıkların toplam değeri, 123,714 ile 167,014 milyar dolar arasında tahmin edilmektedir.

Bu varlıkların dondurulması, uluslararası ilişkilerde kaynakların yağmalanması anlayışının bir yansıması olarak değerlendirilmektedir. Bu kaynaklar, ülkelerin kalkınmasına, sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesine, altyapının geliştirilmesine ve sosyal güvenlik sisteminin güçlendirilmesine katkı sağlayabilir.

İran İslam Cumhuriyeti’nin varlıklarının dondurulması, 1979’daki İslam Devrimi ile başlamıştır. Devrimden sonra İran devleti ve bağlı kuruluşları, varlıkların el konulması ve dondurulması gibi karmaşık bir sistemin parçası haline gelmiştir.

Bu rapor, dondurulmuş varlıkların kapsamlı bir sınıflandırmasını sunmayı ve bu varlıklara yönelik ABD, Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası yargı mekanizmalarının hukuki süreçlerini incelemeyi amaçlamaktadır.

2026 yılı Nisan ayına kadar İran’ın dondurulmuş varlıkları, nükleer yayılmanın önlenmesi, terörle mücadele ve çok taraflı yaptırımların geri dönüşü gibi gerekçelerle şekillenmiştir.

Verilen rakamlar yalnızca dondurulmuş net tutarları ifade etmekte olup, el koyma anındaki ABD doları cinsinden değerleri esas almaktadır. Dolayısıyla enflasyon etkileri veya gayri nakdi varlıkların güncel değerleri hesaplamaya dahil edilmemiştir. Dondurulan varlıklar hem devlet kaynaklarını hem de özel sektör varlıklarını kapsamaktadır.

Avrupa Birliği genelinde yaklaşık 35 milyar dolar değerinde İran’a ait bankacılık, petrol ve merkez bankası varlıkları bulunmaktadır. Bu varlıklar, 2025 yılına kadar AB yaptırım rejimleri çerçevesinde dondurulmuştur.

Birleşik Arap Emirlikleri’nde ise 20 ila 50 milyar dolar arasında İran varlığı, yaptırımları delme amacıyla kullanıldığı iddiasıyla bankalarda tutulmaktadır. Bu varlıklar, 2026 yılına kadar inceleme ve kısıtlamalara tabi tutulmuştur.

ABD’de, 1979-1981 yılları arasında dondurulan İran varlıklarının toplam değeri yaklaşık 11,94 milyar dolar olarak tahmin edilmektedir. Bu varlıklar arasında altın rezervleri, tahviller, Avrupa bankalarında offshore mevduatlar ve yerel mevduatlar yer almaktadır.

İran Merkez Bankası’na ait yaklaşık 2 milyar dolar da ABD finansal sisteminde tutulmaktadır. Bu varlıklar, 2012 yılından itibaren terörle bağlantılı yaptırımlar kapsamında dondurulmuştur.

Birleşik Krallık’ta ise yaklaşık 24,2 milyon dolar değerinde İran varlığı bulunmaktadır. Bu varlıklar, 2024-2025 yılları arasında Birleşik Krallık yaptırımları çerçevesinde dondurulmuştur.

Genel toplamda, 1979 yılından günümüze kadar dünya genelinde İran’ın dondurulmuş veya el konulmuş varlıklarının toplam net değeri 123,714 ila 167,014 milyar dolar arasında tahmin edilmektedir. Ancak bu rakamlar, döviz değerlerindeki değişiklikler ve kaynaklar arasındaki farklılıklar nedeniyle genellikle tahmini niteliktedir. İran Merkez Bankası veya diğer resmi kurumlarda bu konuda kesin veriler mevcut değildir.

İletişim ve Küresel Çalışmalar Bölümü öğretim üyesi ve İran İslam Cumhuriyeti Bilimler Akademisi üyesi Dr. Said Rıza Amoli