Son Tüketim ve Tavsiye Edilen Tarih Arasındaki Farklar
Son tüketim tarihi ile tavsiye edilen tüketim tarihi arasındaki farklar, gıda güvenliği ve israfı açısından kritik öneme sahiptir.
Gıda ürünleri etiketlerinde yer alan “Son Tüketim Tarihi” (STT) ile “Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi” (TETT) kavramları, son zamanlarda sıkça tartışılan konular arasında yer alıyor. Gıda Perakendecileri Derneği (GPD), bu iki terimin aynı anlama gelmediğine dikkat çekerek, STT’nin insan sağlığı açısından bir güvenlik kriteri sunduğunu, TETT’nin ise ürünün en iyi kalitede tüketilmesi için önerilen süreyi ifade ettiğini belirtiyor. Bu ayrımın anlaşılması, hem tüketici sağlığını korumak hem de gıda israfını azaltmak açısından büyük önem taşıyor.
Her yıl Türkiye’de milyonlarca ton gıdanın israf edildiği göz önüne alındığında, etiket bilgilerini doğru bir şekilde okumak, yalnızca bir alışkanlık değil, aynı zamanda ekonomik ve çevresel bir sorumluluk haline geliyor. GPD’ye göre, STT, özellikle hızlı bozulabilen ürünler için kritik bir güvenlik sınırı oluşturuyor. Bu tarihin geçmesi durumunda, söz konusu ürünlerin tüketilmemesi ve satışa sunulmaması gerektiği vurgulanıyor. Et, tavuk, balık, süt gibi hassas gıdalar için STT, sadece kalite ile ilgili bir uyarı değil, aynı zamanda sağlık riski taşıyan bir tarih olarak kabul ediliyor.
TETT ise farklı bir anlam taşımakta. Bu tarih, ürünün uygun koşullarda saklandığında en iyi tat, koku ve görünüm özelliklerini koruyabileceği süreyi ifade ediyor. GPD, TETT’nin geçmiş olmasının her zaman ürünün bozulduğu ya da sağlıksız hale geldiği anlamına gelmediğini belirtiyor. Ambalajı sağlam ve uygun koşullarda saklanmış bazı ürünler, bu tarihten sonra da tüketilebilir. Ancak, bu noktada ürünün türü, saklama koşulları ve ambalaj durumu gibi faktörler belirleyici rol oynamaktadır.
Uluslararası uygulamalarda da TETT’nin geçmiş olmasına rağmen, güvenlik kriterlerini karşılayan ürünlerin gıda israfını azaltma hedefi kapsamında değerlendirildiği ifade ediliyor. Özellikle kuru gıdalar, bakliyatlar, makarnalar ve konserveler gibi ürünlerde kalite tarihi ile güvenlik tarihi arasındaki farkın doğru bir şekilde anlatılması, tüketicilerin gereksiz yere gıda atmasının önüne geçebiliyor. Ancak STT geçmiş ürünlerde aynı yaklaşım geçerli değil; bu ürünlerin tüketimi sağlık açısından risk oluşturabiliyor.
Gıda kaybı ve israfı, yalnızca hanelerin bütçelerini etkilemekle kalmaz, aynı zamanda üretim süreçlerinde kullanılan su, enerji, toprak ve iş gücü gibi kaynakların da israfına yol açar. FAO verilerine göre, Türkiye’de her yıl tarladan sofraya kadar gıda kaybı yaklaşık 20 milyon tona ulaşmaktadır. Bu durum, gıda etiketlerinin doğru okunmasını sürdürülebilirlik ve doğal kaynakların korunması açısından da önemli hale getiriyor.
GPD, kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi için STT ve TETT arasındaki farkların daha anlaşılır bir şekilde anlatılması gerektiğini vurguluyor. Sektörün önceliği, tüketici sağlığı ve gıda güvenliği olarak belirlenmiş olup, mevcut mevzuat ve bilimsel kriterlere uygun bir şekilde şeffaflık ve sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda çalışmalarına devam edeceği ifade ediliyor. Böylece etiketlerdeki tarihlerin doğru bir şekilde anlaşılması, hem sofradaki güvenliği sağlamakta hem de gereksiz gıda kaybını azaltmakta önemli bir rol oynamaktadır.
