Gıda İsrafı Su Kaynaklarını Tehdit Ediyor: 26.6 Milyar Metreküp Kaybı
Türkiye’de gıda israfı, su kaynaklarında 26.6 milyar metreküp kayba yol açıyor. Bu durum tarımsal su kullanımını tehdit ediyor.
Türkiye’de gıda kaybı ve israfı, su kaynakları üzerinde görünmeyen bir yük oluşturuyor. Su Politikaları Derneği’nin güncellediği rapora göre, her yıl kaybolan ve israf edilen gıdanın su ayak izi yaklaşık 26,6 milyar metreküpe ulaşmakta. Bu miktar, Keban Barajı’nın aktif depolama kapasitesinden daha fazla bir hacmi temsil ediyor. Raporda, ekmek israfının yalnızca İstanbul ve Ankara’ya bir yılda sağlanan toplam su miktarına eşdeğer bir kayba yol açtığı vurgulanıyor.
Su Politikaları Derneği, gıda kaybı ve israfının su kaynakları üzerindeki etkilerini çarpıcı bir şekilde ortaya koyan bir rapor yayımladı. “Çöpe Giden Su” başlığıyla 2020 yılında yayımlanan çalışmanın güncellenmiş versiyonu, “Çöpe Giden Sularımız” adıyla kamuoyuna sunuldu. Raporda, gıda kaybı ve israfının su kaynakları üzerindeki etkisinin yanı sıra, iklim değişikliğinin su ve toprak üzerindeki baskısının arttığına dikkat çekildi. Su, gıda ve çevre güvenliğinin ulusal güvenlik meselesi olarak ele alınmaya başlandığı ifade edildi.
Yıllık meyve ve sebze kaybı Türkiye’de yaklaşık 15 milyon ton, gıda israfı ise 13 milyon ton olarak hesaplanıyor. Bu veriler ışığında, toplam gıda kaybı ve israfı 28 milyon ton olarak belirlenmiş durumda. Çöpe giden ürünlerin su ayak izleri üzerinden yapılan hesaplamada, kilogram başına ortalama 950 litre su kullanıldığı esas alındı. Bu hesaplamalar sonucunda, Türkiye’de gıda kaybı ve israfının yıllık toplam su ayak izinin 26,6 milyar metreküp olduğu tahmin ediliyor. Ülkenin yıllık toplam su kullanımının 61,7 milyar metreküp olduğu ve bunun 48,7 milyar metreküpünün tarımsal sulamada kullanıldığı da belirtiliyor.
Raporda ayrıca ekmek israfının da önemli bir kayıp olduğu ifade ediliyor. Türkiye’de bir kilogram ekmek üretimi için yaklaşık 1300-1600 litre su kullanıldığı kabul ediliyor. Yıllık 0,7 milyon ile 1 milyon ton arasında ekmeğin israf edildiği ve kilogram başına yaklaşık 1,5 metreküp su kullanıldığı dikkate alındığında, ekmek israfının yıllık su ayak izinin 1 ila 1,5 milyar metreküp arasında olduğu tahmin ediliyor. Bu miktar, İstanbul ve Ankara’ya bir yılda sağlanan toplam suya eşdeğer bir kayıp anlamına geliyor.
Meyve ve sebzelerdeki kayıplar da oldukça büyük. Türkiye’de bir yılda yetiştirilen yaklaşık 49 milyon ton meyve ve sebzenin yüzde 25 ila 40’ı çeşitli aşamalarda kayboluyor. TÜBİTAK araştırmalarına göre, israf edilen sebze ve meyve miktarı yaklaşık 12 milyon ton olarak belirtiliyor. Ayrıca, TÜİK verilerine göre 2025 yılında hanelerde en fazla israf edilen gıda grubunun yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebze olacağı öngörülüyor. Ekmek ise yüzde 32,5 ile ikinci sırada yer alırken, süt ve süt ürünlerinin payı yüzde 15,1, kuru bakliyatın payı yüzde 5,9 olarak hesaplanıyor.
Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız, rapora ilişkin yaptığı açıklamada, Türkiye’de her yıl toplam gıda kaybı ve israfıyla 26,6 milyar metreküp suyun kaybolduğunu ve bunun tarımsal üretimde kullanılan suyun yaklaşık dörtte birine denk geldiğini belirtti. Yıldız, Türkiye’nin yıllık teknik ve ekonomik olarak kullanılabilir yerüstü ve yeraltı su potansiyelinin yaklaşık 112 milyar metreküp olduğunu, kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarının ise yaklaşık 1300 metreküp seviyesinde bulunduğunu ifade etti. Bu durum, Türkiye’yi su azlığı yaşayan ülkeler arasında değerlendirilmesine neden olmaktadır.
Yıldız, Türkiye’nin su kaynakları üzerindeki baskının önümüzdeki dönemde daha da artacağına dikkat çekerek, gıda kaybının sadece çöpe atılan ürünlerin parasal değeri üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı. Kullanılan su, enerji, gübre, emek ve toprağın üretim kapasitesinin de kaybedildiğini belirtti. Bir kilogram ekmeğin sofraya ulaşabilmesi için yaklaşık 1300 ile 1600 litre arasında su kullanıldığına dikkat çekerek, Türkiye’de yıllık 700 bin ton ile 1 milyon ton arasında ekmeğin israf edildiği hesaplamalarının bulunduğunu sözlerine ekledi.
