Çocukların Dijital Dünyaya Yönelimi: Yasaklamak Çözüm Mü?

HAKSÖZ-HABER

Eli Stark-Elster, çocukların bağımsızlık ve keşif isteklerini dijital ortamlarda gerçekleştirdiklerini ifade ediyor. Fiziksel hareketliliğin tehlikeli hale gelmesi, çocukların ev ve okulda bir tür ‘hapsolma’ durumu yaşamalarına yol açıyor. Bu durum, yasaklamanın kalıcı bir çözüm olmadığını ve dijital ortamların nasıl daha güvenli hale getirileceği konusunu gündeme getiriyor.

“Günümüz çocukları neden dijital alanları tercih ediyor? Yasaklamalar çözüm mü? Tehlikeleri azaltarak daha güvenli alanlar yaratmak mümkün mü?” gibi sorulara yanıt arayan Stark-Elster, ideal ile gerçeklik arasında bir denge kurmaya çalışıyor.

Yazarın, Fikirturu tarafından çevrilen ve “Çocukların son özgür alanları çevrimiçi dünyalar mı?” başlığı altında yayımlanan yazısında, çocukların dijital dünyaya yöneliminin sebepleri ele alınıyor.

2025 Harris Anketi’ne göre, 8-12 yaş arasındaki Amerikalı çocukların %62’si yanlarında bir yetişkin olmadan yürüyüş veya bisiklet sürmüyor. Aynı oranda çocuk, yetişkin yardımı olmadan arkadaşlarıyla plan yapmıyor ve neredeyse yarısı bir mağazada ebeveynlerinden farklı bir koridorda yürümemiş. Bu durum, çocukların keşfetme ve oyun oynama özgürlüğü olmadan ne yaptıklarını sorgulatıyor.

Dünya Sağlık Örgütü’nün araştırması, Avrupa, Orta Asya ve Kanada’daki ergenlerin üçte birinin her gün dijital oyun oynadığını gösteriyor. ABD’de ise 12-17 yaş arasındaki gençlerin yarısı günde ortalama dört saat veya daha fazlasını ekran başında geçiriyor. Bu durum, şehirlerde daha küçük çocukların da ekranların önünde oturduğunu gözler önüne seriyor.

Bu değişimler, önde gelen entelektüeller ve politikacılar tarafından çocukların dijital ortamlara girmemesi gerektiği şeklinde eleştiriliyor. ABD’deki birçok okul, öğrencilerden akıllı telefonlarını manyetik kılıflara koymalarını talep ederken, birçok ülke çocukların sosyal medya hesaplarına erişimini yasaklamayı düşünüyor.

Ancak yazar, bu tür kısıtlamaların çocukları özgürleştirmediğini savunuyor. İnternet, çocukların bağımsız olarak oynaması ve keşfetmesi için son alanlardan biri olabilir.

Ormanda Büyümek

Evrimsel tarih boyunca, çocukların özgürce dolaşmasına izin veriliyordu. Örneğin, 2025 Harris Anketi, Amerikalı çocukların %71’inin hayatında hiç keskin bıçak tutmadığını ortaya koyuyor. Ancak Kongo’daki BaYaka çocukları, konuşmayı öğrenmeden önce bıçaklarla oynamaya başlıyor.

Antropolog Gül Deniz Salalı’nın belgeselinde, BaYaka çocuklarının doğada özgürce oynadıkları ve keşif yaptıkları gözlemleniyor. Bu tür bağımsızlık, 20. yüzyılın başlarında başka kültürlerde de belgelenmişti.

Birlikte Keşfetme İmkanının Ortadan Kalkması

Çocukların birlikte keşfetme istekleri, 1970’lerden itibaren birçok Batı ülkesinde kısıtlandı. Örneğin, İngiltere ve İsveç’te bağımsız hareketlilik önemli ölçüde azaldı. 1971’de İngiliz çocukların %63 ila %94’ü yalnız başına dışarı çıkabiliyorken, 1990’da bu oran %37’ye düştü.

Bu değişimlerin arkasında kentleşme, kaçırılma korkusu ve araç bağımlılığı gibi birçok faktör bulunuyor. Ebeveynler, çocuklarının güvenliği konusunda endişeliyken, çocuklar da daha az özgürlükle karşı karşıya kalıyor.

Bu ‘fiili hapis durumu’, çocukların fiziksel ve ruhsal sağlığına zarar veriyor. Araştırmalar, daha az hareketliliğin daha düşük iyilik hali ile ilişkili olduğunu gösteriyor. Fiziksel alanlarda çocukların hareket özgürlüğü kısıtlandıkça, yeni keşif yolları aramaya yöneliyorlar. Son 20 yılda, çocuklar internetin geniş dünyasına yöneldiler.

Dijital dünyanın yalnızca olumsuz yönlerine odaklanmak, onun çocuklar üzerindeki çekiciliğini gözden kaçırmamıza neden olabilir. Örneğin, Minecraft gibi oyunlar, çocuklara karmaşık ve kendi yönlendirdikleri bir dünyayı keşfetme imkanı sunuyor. Bu tür oyunlar, çocukların sosyal etkileşimde bulunmalarını sağlıyor.

Gerçek Tehditler

Dijital ortamların gerçek riskleri de mevcut. Bazı sosyal medya platformları, çocuklar için tehlikeli içerikler barındırabiliyor. Örneğin, Roblox gibi oyunlar, kullanıcılarından gerçek para talep edebiliyor ve bu durum çocukların cinsel istismara maruz kalma riskini artırıyor. Ebeveynlerin bu tehditlere karşı dikkatli olmaları gerekiyor.

Ancak çocukların keşfetme özgürlüğünün sağlıklı risklerle dengelenmesi gerektiği unutulmamalıdır. BaYaka çocukları, doğada karşılaştıkları risklerle birlikte özgürlüklerini de yaşıyorlar. Dijital dünyanın sunduğu fırsatlar ve keşif imkânları, özellikle dijital yetkinliğin önemini göz önünde bulundurarak dikkate alınmalıdır.

Kuzey Borneo’dan bir baba, çocukların tehlikeleri öğrenmesi gerektiğini vurguluyor: ‘Bıçağı kullanmadan onu nasıl kullanmayı öğrenebilirsiniz?’ Çocukların dijital dünyayla etkileşimlerinde bağımsız keşif arzusu göz ardı edilemez. Sosyal bilimcilerin araştırmaları, bağlantı kurmayı sağlayan platformların gençler arasında sürekli bir iletişim sağladığını gösteriyor.

Sonuç olarak, dijital dünya her zaman olumsuz bir şekilde değerlendirilmemelidir. Sanal alanlar, yeni keşif ve sosyal oyun biçimleri için fırsatlar sunabilir.