Duma seçimleri Putin’in gücünü nasıl pekiştirdi?

Duma seçimleri, Birleşik Rusya’nın parlamentodaki hakimiyetini artırdı. Rusya’da başkanlık, yasama ve federal yönetim sistemi nasıl işliyor?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in desteklediği Birleşik Rusya, parlamento seçimlerinde önemli bir sandalye üstünlüğü elde ederek Devlet Duması üzerindeki kontrolünü güçlendirdi. Kremlin açısından Ukrayna’daki askeri harekata yönelik toplumsal desteğin göstergesi olarak değerlendirilen Duma seçimleri, Rusya’daki siyasi karar alma mekanizmasının yapısını da yeniden gündeme taşıdı.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 1993’te kabul edilen anayasa, Rusya’nın siyasi sisteminin temelini oluşturuyor. Dünyanın en geniş yüz ölçümüne sahip ülkesi olan Rusya’da merkezi yönetim ile federal bölgeler arasındaki ilişki, yetkileri geniş bir devlet başkanlığı makamı etrafında şekilleniyor.

Federal yapı ve merkezi yönetim

Rusya Federasyonu, yetkilerin merkezi hükümet ile federal birimler arasında paylaşıldığı bir federasyon olarak tanımlanıyor. Ülkede oblast olarak adlandırılan 46 bölge, 21 özerk cumhuriyet, 9 kray ve Moskova, Saint Petersburg ile Sivastopol olmak üzere 3 federal şehir bulunuyor. Bu birimlerin kendi yasama organları ve yerel yönetimleri bulunurken, federal sistemin merkezi Moskova’da yer alıyor.

Kuvvetler ayrılığı anayasal olarak kabul edilse de yürütmenin merkezinde Kremlin bulunuyor. Devlet başkanına tanınan kapsamlı yetkiler, başkanlık makamını siyasi sistemin en etkili unsuru haline getiriyor.

Devlet başkanının geniş yetkileri

Rusya’da devlet başkanı, halkın doğrudan ve gizli oylarıyla altı yıllığına seçiliyor. Görev süresi, 2012’den önce dört yıl olarak uygulanırken daha sonra yapılan anayasa değişiklikleriyle altı yıla çıkarıldı.

Devlet başkanı aynı zamanda silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak ülkenin askeri doktrininde ve savunma politikasında belirleyici rol üstleniyor. Dış politika, iç güvenlik ve savunma kurumları üzerindeki nihai siyasi ağırlık da bu makamda toplanıyor.

Anayasal çerçeve, devlet başkanına Duma’yı ve hükümeti feshetme, referandum çağrısı yapma ve yasa tekliflerini parlamentoya sunma gibi yetkiler tanıyor. Başbakan, başbakan yardımcıları, bazı bakanlar ve federal bölgelerin valileriyle ilgili atama süreçlerinde de başkanın belirleyici etkisi bulunuyor.

Çarlık ve Sovyet dönemlerinde de yönetim merkezi olarak kullanılan Kremlin, bugün devlet başkanının resmi çalışma makamı olmanın ötesinde, Rusya’daki merkezi otoritenin simgesi olarak görülüyor.

Duma ve Federasyon Konseyi

Rusya’nın yasama organı Federal Meclis adı altında iki kanattan oluşuyor. Alt meclis Devlet Duması, halk tarafından beş yıllığına seçilen 450 milletvekilinden meydana geliyor. Sandalyelerin yarısı, yüzde 5 seçim barajını aşan partilerin federal listelerine göre nispi temsil yöntemiyle dağıtılıyor. Diğer yarısı ise tek mandalı seçim bölgelerinde en fazla oyu alan adaylar tarafından kazanılıyor.

Duma Başkanı, devlet başkanı ve Federasyon Konseyi başkanının ardından devlet protokolünde üçüncü sırada yer alıyor. Meclis; yasa yapımının yanı sıra hükümete güvenoyu verilmesi, başbakanın atanmasının onaylanması ve Merkez Bankası başkanının belirlenmesi gibi süreçlerde görev üstleniyor.

Üst meclis konumundaki Federasyon Konseyi ise federal bölgeleri, cumhuriyetleri ve krayları temsil ediyor. Üyeleri yerel yönetimler ve valilikler aracılığıyla belirlenen Konsey; sınır ötesi askeri operasyonlara izin verilmesi, federal sınır değişikliklerinin onaylanması, sıkıyönetim veya olağanüstü hal kararlarının yürürlüğe konulması gibi yetkilere sahip.

Federasyon Konseyi ayrıca başkanlık seçimlerinin ilan edilmesi ile başsavcı ve yüksek mahkeme yargıçlarının atanması gibi konularda da karar mekanizmasının parçası olarak çalışıyor.

Hükümetin ve başbakanın konumu

Rusya’da günlük yürütme faaliyetlerini hükümet yerine getiriyor. Hükümetin başında bulunan başbakan, devlet başkanının önerisi ve Duma’nın onayıyla göreve geliyor. Protokolde devlet başkanından sonra ikinci sırada yer alsa da başbakanlık makamı, başkanın siyasi ağırlığı karşısında daha sınırlı bir konumda bulunuyor.

Başbakan, hükümetin çalışma önceliklerini federal yasalar ve devlet başkanının kararnameleri doğrultusunda belirliyor. Bakanlıkların yapısı ve üst düzey görev değişiklikleriyle ilgili önerileri de devlet başkanına iletiyor. Devlet başkanının görevini geçici olarak yerine getirememesi durumunda başbakan vekalet görevini üstleniyor; ancak bu süreçte Duma’yı feshetme, referandum düzenleme veya anayasa değişikliği teklif etme yetkisini kullanamıyor.